”قىستاعىمىزدىڭءانى“تيانشانالابىندااسقاقتادى
8-ايدىڭ 29-كۇنى كەشتە ءۇرىمجى ەكونوميكالىق-تەحنولوگيالىق اشۋ رايونى (توۋتۇنحى رايونى) دالۇيگۋ ەكولوگيالىق باقشاسىندا شامدار جايناپ، ءان اۋەنى اسقاقتادى. 2 كۇنگە جالعاسقان 2026-جىلعى اۆتونوميالى رايوننىڭ ”جاڭا ءداۋىردى جىرلاۋ، جۇڭگو ارمانىن بىرگە سومداۋ − قىستاعىمىزدىڭ ءانى“ اتىنداعى بۇقارالىق ءان جارىسى قيمىلىنىڭ شوعىرلى ونەر كورسەتۋى وسى ارادا اياقتالدى. 14 ايماقتان (وبلىس، قالا) ساتىلار بويىنشا تاڭدالعان 22 نەگىزگى ساتى ويىن نومىرلەرى ىركەس-تىركەس ساحناعا شىقتى، ورىنداۋشىلار تابيعي داۋىسپەن سول جەردەگى كورەرمەندەرگە اۋىل ءيىسى اڭقىعان، تىرشىلىك لەبى ەسكەن بۇقارالىق مادەنيەت سالتاناتىن ايگىلەدى.
قىستاق باسىنان كوشە اياعى قالا ساياباقتارىنا دەيىن اسقاقتاعان ءان-جىر سالتاناتى ءدال شينجياڭنىڭ نەگىزگى ساتى مادەنيەت قۇرىلىسىنىڭ قارىشتاپ دامىعاندىعىنىڭ جاندى تۇسىندىرمەسى بولدى. بيىل جىل باسىنان بەرى، شينجياڭ جۇڭحۋا ۇلتى ورتاق تۇلعا تانىمىن بەكەمدەۋ نەگىزگى جەلىسىمەن تىعىز ۇشتاستىرىپ، الەۋمەتتىك مادەنيەت قىزمەت وتەۋىنىڭ سالماعىن نەگىزگى ساتىعا اۋدارىپ، بايلىقتى نەگىزگى ساتىدا تياناقتاندىرىپ، قىزمەت وتەۋدى نەگىزگى ساتىعا جەتكىزىپ، كىتاپ وقۋ ماركاسىن بارعان سايىن جارقىراتىپ، بۇقارالىق قيمىلدى بارعان سايىن دابىرالى ورىستەتىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ات سالىسۋ دەڭگەيىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتىپ، مادەنيەت جونىندەگى تابىس سەزىمى مەن باقىت سەزىمىن ۇزدىكسىز كۇشەيتتى.
8-ايدىڭ 21-كۇنى سانجى حۇيزۋ اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ 2026-جىلعى ”كورىكتى مەكەن . باقىتتى سانجى“ اتىنداعى جالپى حالىقتىق كەلبەت ايگىلەۋ جارىسىنىڭ ءبي تۇرىندەگى شەشۋشى جارىسى شينجياڭ ۇلكەن تەاترحاناسىندا وتكىزىلدى، سۋرەتتە: كونسەرت قويىلۋدا. سۋرەتتى حى لۇڭ تۇسىرگەن
مادەنيەت ەسىك الدىنا دەيىن جەتكىزىلدى
”بامبۇك تاقتايشا تاقىلدايدى، دىڭعىرلاعان داۋىس ەستىلەدى، ومىردىڭ ءار قىرىنا تەرەڭ وي جۇگىرت، ۋاقىتتى بوس وتكىزبە، كەڭ پەيىل، سالامات بولۋ جاقسى ادەت ...“ 9-ايدىڭ 5-كۇنى ماناس اۋدانى لوتويى قالاشىعى جىڭجياجۋاڭ قىستاعىنداعى قارتتاردىڭ تاماقتانۋىنا كومەكتەسۋ تۇيىنىندەگى شاعىن اۋلادا 70 جاستاعى حۇي شيجۋان بامبۇك تاقتايشانى تاقىلداتىپ، ءوزى قۇراستىرعان تاقپاقتى سۋدىراتا جونەلگەندە، قىستاق تۇرعىندارى جاپا-تارماعاي بارەكەلدى ايتتى. بۇل ارا ءارى قارتتاردىڭ تاماقتانۋىنا كومەكتەسۋ ءتۇيىنى، ءارى كوپشىلىكتىڭ ونەر كورسەتۋگە دايىندالىپ، اڭگىمەلەسەتىن شاعىن ساحناسى.
بيىل جىل باسىنان بەرى، شينجياڭ قالا مەن اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك مادەنيەت قۇرىلعىلارىنىڭ ورنالاسۋىن ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىپ، نەگىزگى ساتى قىزمەت وتەۋىندەگى ولقىلىقتاردى تولىقتادى. قازىرگە دەيىن بۇكىل رايوندا 111 الەۋمەتتىك كىتاپحانا، 118 مادەنيەت سارايى، 1126 اۋىل-قالاشىق مادەنيەت پۋنكتى قۇرىلدى، 598 مادەنيەت اۋلاسىنان ۇلگى كورسەتۋ ءتۇيىنى جاڭالىق اشا سالىنىپ، 2632 كىتاپحانا، مادەنيەت سارايى بولىمشەسى قۇرىلدى، 450 جاڭاشا الەۋمەتتىك مادەنيەت ءورىسى جارىققا شىقتى. ”رايون، ايماق، اۋدان، اۋىل، قىستاق بەس دارەجەلى ورىندى قامتىعان بىرلەسىپ قيمىلدايتىن وسى زامانعى الەۋمەتتىك مادەنيەتكە قىزمەت وتەۋ جۇيەسى الەۋمەتتىك مادەنيەتكە قىزمەت وتەۋدى ورىستەتۋگە بەرىك شەپ تىرەگىن ازىرلەدى“،-دەدى اۆتونوميالى رايوندىق مادەنيەت جانە ساياحات مەڭگەرمەسى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى لو جيڭ.
شەپ بولعان سوڭ ونى قالايدا جانداندىرۋ كەرەك. بيىل ءىشىنارا الەۋمەتتىك مادەنيەت الاڭ-سارايلارى تۇندە ەسىك اشۋدى، ۋاقىتىن ۇزارتىپ قىزمەت وتەۋدى تۇيىندە سىناق ەتىپ، قىزمەت وتەۋ ۋاقىتىن بۇقارا جۇمىستان تۇسكەن ۋاقىتپەن، ەگىس جۇمىسىنىڭ سايابىر كەزىندەگى بوس ۋاقىتپەن دالمە-ءدال ۇشتاستىردى. ءۇرىمجى قالالىق كىتاپحانا، مۇراجاي جابىلۋ ۋاقىتىن كەشەۋىلدەتتى، قالا تۇرعىندارى جۇمىستان تۇسكەننەن كەيىن جولشىباي كىتاپ وقىپ، كورمە ارالادى؛ سانجى قالالىق مادەنيەت سارايى مادەنيەت كەشكى مەكتەبىنىڭ الەۋمەتتىك يگىلىك كۋرسىن اشتى، ءبي، حاتكەرلىك، مۋزيكا اسپاپتارى ساباعى تەگىن اشىلدى، بۇقارا ەسىك الدىندا مادەنيەت قىزمەت وتەۋىنەن يگىلىكتەنە الاتىن بولدى.
سونىمەن بىرگە شينجياڭنىڭ جەر-جەرى نەگىزگى ساتى مادەنيەت جەتەكشىلەرىن، الەۋمەتتىك اۋماق ادەبيەت-كوركەمونەر تىرەكتىلەرىن جانە حالىقتىق ادەبيەت-كوركەمونەر ۇيىمدارىن كۇش سالا جەتىلدىرىپ، بۇقارا دەربەس جوبالايتىن، دەربەس ورىستەتەتىن، دەربەس باسقاراتىن اينالىم ۇلگىسىن بىرتىندەپ قالىپتاستىرىپ، الەۋمەتتىك مادەنيەتكە قىزمەت وتەۋدىڭ ”جالاڭ باعىتتا جەتكىزۋدەن“ ”كوپشىلىك بىرگە ىستەۋگە“ اينالۋىن ىلگەرىلەتىپ، نەگىزگى ساتى مادەنيەتىنىڭ ىشكى قوزعاۋشى كۇشىن بىرتىندەپ جانداندىردى.
تانىمال ماركا قيمىلى ۇزدىكسىز جانداندى
9-ايدىڭ 14-كۇنى كەشتە «جاڭ چيان» اتتى كولەمدى جاسامپازدىق ءبي تەاترى حوتان كينو-تەاترحاناسىندا قويىلعاندا سول ارادان شاپالاق ءۇنى كوتەرىلدى. بۇل كونسەرت 2026-جىلى اۆتونوميالى رايوننىڭ ۇتىس بەلەتى الەۋمەتتىك يگىلىك قورىنا سۇيەنىپ، ادەبيەت-كوركەمونەر تاڭداۋلى تەاترلارىنىڭ الەۋمەتتىك يگىلىك بويىنشا ارالاپ ويىن قويۋ نىسانىن قولدادى، بۇل شينجياڭ كوركەمونەر تەاترحاناسى ءان-ءبي ۇيىرمەسىنىڭ بيىل باستاعان 2-كەزەكتى ايماق (وبلىس، قالا ) ارالاپ ويىن قويۋى. ”تاڭداۋلى تەاترلاردىڭ نەگىزگى ساتىعا ءتۇسىرىلۋى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ەسىك الدىنان جوعارى دەڭگەيلى ساحنا تۋىندىلارىن كورۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ بولىپ تابىلادى“. ۇيىرمە باستىعى ياسىنجان مامەت: كەلەسىدە تۇرمىسقا جاناسىمدى اناعۇرلىم كوپ تۋىندىلار ۇسىنىپ، شينجياڭ حيكاياسىن اناعۇرلىم جاندى باياندايمىز،-دەدى.
اۆتونوميالى رايون ءتۇيىندى تۇردە سومداعان ۇدايىلانعان بۇقارالىق مادەنيەت ماركاسى رەتىندە، ”قىستاعىمىزدىڭ ءانى“ ا دەگەننەن-اق ساحنانى بۇقاراعا تاپسىرىپ بەردى. لوپنۇر اۋدانىنىڭ ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى مەملەكەت دارەجەلى بەيزاتتىق مادەنيەت مۇراسى ”لوپنۇر ۇيعۇر حالىق ءانىن“ «قىزىل روزا گۇلىم» انىمەن توعىستىرىپ ورىنداعاندا اۋەن شىرقالىسىمەن ساحنانىڭ استىڭعى جاعىنان شاپالاق ءۇنى تولاستامادى؛ شاپشال سىبە اۆتونوميالى اۋدانى قاينۇق قالاشىعىنداعى قىستاق تۇرعىندارى دۋتار شالىپ، ءتامبۇر شەرتىپ، داپ سوعىپ، ءداستۇرلى ۇلتتىق مۋزيكا اسپاپتارى مەن قىزىل اۋەندى توعىستىرىپ، كوپشىلىكتىڭ پارتياعا العىس ايتۋ، پارتيانىڭ سوزىنە قۇلاق اسۋ، پارتياعا ىلەسۋ سىندى قاراپايىم جۇرەك ءۇنىن شىرقادى.
”بيىل 4-ايدا باستالعان ’قىستاعىمىزدىڭ ءانى‘ اتىنداعى بۇقارالىق ءان جارىسى قيمىلى قىستاق، اۋىل، اۋداننان ايماق، وبلىس، قالالارعا دەيىن ساتىلار بويىنشا جۇرگىزىلدى، 4 دارەجە بويىنشا تاڭداۋ ساتىلار بويىنشا ىلگەرىلەتىلدى، بۇكىل شينجياڭ بويىنشا 400 رەتتەن استام قيمىل وتكىزىلىپ، 1700دەن استام نەگىزگى ساتى قوسىنى، 46 مىڭنان استام بۇقارا قاتىناستى“. شينجياڭ مادەنيەت سارايىنىڭ باستىعى جوۋ ۋىنلياڭ بىلاي دەدى: تومەننەن جوعارىعا قاراي بۇقارالىق ءان جارىسى جارىسى ارقىلى نەگىزگى ساتىنىڭ مادەنيەت ماركاسىن ۇزدىكسىز جارقىراتىپ، ساپالى الەۋمەتتىك مادەنيەت بايلىعىنىڭ اۋىل-قىستاقتىڭ ءبىرىنشى شەبىنە جەتكىزىلۋىن ىلگەرىلەتىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ رۋحاني مادەنيەت تۇرمىسىن بايىتتى.
كىتاپ وقۋ اۋقىمى تيانشان الابىنداعى ەڭ اسەرلى ءتۇپ بوياۋ ىسپەتتى. تاياۋ جىلداردان بەرى، شينجياڭ ”كىتاپ وقۋ مەرەيىنە شومعان شينجياڭ“ قۇرىلىسىن جەتەكشى ەتىپ، جالپى حالىقتىق كىتاپ وقۋدى جەبەۋ قوعامىن قۇرىپ، ۇگىت تاراۋى، وقۋ-اعارتۋ تاراۋى، مادەنيەت-ساياحات تاراۋى سياقتى كوپ تاراۋ بىرلەسىپ ارەكەتتەنۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، ”N + 14 +1“ جەلىلەس كىتاپ وقۋ ماركا جۇيەسى، ”تيانشاندا كىتاپ وقۋ . شينجياڭ مادەنيەت-ساياحاتى“، ”تاماشا تۇرمىستى كورۋ“، ”166.49 بىرگە كىتاپ وقيىق“ سياقتى ءبىر توپ ەرەكشە كىتاپ وقۋ قيمىلدارىن وتكىزىپ، كىتاپ وقۋ اۋقىمىن قالا مەن اۋىلدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە دەيىن كەڭەيتتى.
بۇقارا ساحناعا شىعىپ، نەگىزگى رولدى سومدادى
9-ايدىڭ 16-كۇنى كەشتە ”كورىكتى مەكەن، كوز تارتار بايىنعولين وبلىسى“ اتىنداعى بايىنعولين موڭعۇل اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ نەگىزگى ساتى بۇقارالىق ادەبيەت-كوركەمونەر بايقاۋى چارقىلىق اۋدانىنىڭ ءجۇز كۇندىك مادەنيەت الاڭىندا دابىرالى باستالدى. بايىنعولين وبلىسىنىڭ 8 اۋدان، ءبىر قالاسىنان كەلگەن 9 اۋىل-قىستاق ادەبيەت-كوركەمونەر قوسىنى الما-كەزەك ساحناعا شىعىپ، ءان ايتىپ،ءبي بيلەپ، كومەديا ورىنداپ، سانگەرلىك كورسەتتى... بۇلاردىڭ بارلىعى بۇقارا وزدەرى شىعارعان نومىرلەر، ساحنانىڭ ماڭايى حاباردى ەستىپ جەتىپ كەلگەن ءار ۇلت بۇقاراسىنا لىق تولدى، شاتتىق ءۇنى تولاستامادى.
بۇقارالىق مادەنيەتتىڭ ومىرشەڭدىگى ەجەلدەن بۇقارانىڭ وزىنەن كەلگەن. بيىل جىل باسىنان بەرى، شينجياڭنىڭ جەر-جەرى بۇقارامەن ەتەنە بۇقارالىق مادەنيەت قيمىلىن ۇزدىكسىز ورىستەتىپ كەلەدى. مۇنىڭ ىشىندە اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ ۇگىت ءبولىمى جەتەكشىلىك ەتكەن، ايماقتىق (وبلىس، قالا) پارتكومداردىڭ ۇگىت بولىمدەرى ۇيىمداستىرعان ”كورىكتى مەكەن“ اتىنداعى نەگىزگى ساتى بۇقارالىق ادەبيەت-كوركەمونەر بايقاۋىنىڭ ەڭ ۇلكەن ەرەكشەلىگى بۇقارانىڭ نەگىزگى رولدى سومداۋى بولدى. بايقاۋدا ءار ۇلت بۇقاراسى تاماشا ويىن كورسەتۋ ارقىلى نەگىزگى ساتىداعى بۇقارالىق ادەبيەت-كوركەمونەر قوسىنىنىڭ تاياۋ جىلداردان بەرگى دامۋ جەتىستىكتەرىن ايگىلەدى.
”كورىكتى مەكەن، ماي بوياۋلى سۋرەتتەگى شاۋەشەك“ اتىنداعى نەگىزگى ساتى بۇقارالىق ادەبيەت-كوركەمونەر بايقاۋىنىڭ باس رەجيسسەرى چىن يۋە بىلاي دەپ تانىستىردى: قيمىل العاش جوبالانعان كەزدەن باستاپ ”بۇقارا دايىنداۋ، بۇقارا ويىن قويۋ، بۇقارا شاتتىققا شومۋ“ سىندى نەگىزگى اۋەن تۇراقتاندىرىلدى، بايقاۋعا قاتىناسقانداردىڭ كوبى ەگىنشى-مالشىلار، الەۋمەتتىك اۋماق تۇرعىندارى، ويىن نومىرلەرىندە ماڭايداعى ىستەر قويىلدى. بۇرىن ساحناعا شىقپاعان كوپتەگەن قىستاق تۇرعىندارى ويىن قويۋ ارقىلى جەرگىلىكتى ورىندا اتى بار ادەبيەت-كوركەمونەر تىرەكتىلەرىنە اينالدى، نەگىزگى ساتىعا تامىر تارتقان ءبىر توپ ادەبيەت-كوركەمونەر جاسامپازدىعى دارىندىلارى دا جەتىلە باستادى.
9-ايدىڭ 8-كۇنى ”داپ قاعىپ، ءان ايتۋ“ اتىنداعى 2-كەزەكتى جۇڭگو شينجياڭ حالىقتىق كوركەمونەر ماۋسىمىنىڭ شەشۋشى جارىسى (حالىقتىق مۋزيكا تۇرلەرى) قارامايلىدا وتكىزىلدى. بۇكىل شينجياڭنىڭ جەر-جەرىنەن (وبلىس، قالا)، بيڭتۋاننىڭ ءارقايسى شى، قالالارىنان كەلگەن 40 حالىقتىق مۋزيكا سارا تۋىندىسى مۇنايلى قالاعا جينالىپ، تيانشان الابىنىڭ اسەرلى سيمفونياسىن شىعانداتىپ، شينجياڭ حالىقتىق مۋزيكاسىنىڭ وزگەشە تارتىمدىلىعىن شوعىرلى ايگىلەدى. مۇنىڭ ىشىندە حالىقتىق ءبي تۇرىندەگى شەشۋشى جارىس 9-ايدىڭ 3-كۇنى كۇشار قالاسىندا وتكىزىلدى، حالىقتىق ءان-كۇي تۇرىندەگى شەشۋشى جارىس 9-ايدىڭ 6-كۇنى فۋكاڭ قالاسىندا وتكىزىلدى، جارىس حالىقتىق ادەبيەت-كوركەمونەر جاسامپازدىعىن جەبەۋمەن بىرگە، ءار ۇلت مادەنيەت-كوركەمونەرىنىڭ اۋىس-كۇيىسىن، ءوزارا ۇلگى الۋىن دا جەبەدى.
تيانشان تاۋىنىڭ ەتەگىنەن تارىم وزەنىنىڭ جاعاسىنا دەيىن، قالا كىتاپ ۇيلەرىنەن اۋىل-قىستاق مادەنيەت ۇلكەن اۋلاسىنا دەيىن، جانىمىزدا قۇرىلعان شەپتەر، بۇقارا نەگىزگى رولعا شىققان قيمىلدار ساپالى مادەنيەت بايلىعىن قولجەتىمدى ەتتى، سونداي-اق جۇڭحۋا مادەنيەتىن ناقتى زات، ناقتى كورىنىس، ناقتى ءىس ارقىلى جۇرت جۇرەگىنە تىكە ۇيالاتتى. لو جيڭ بىلاي دەپ تانىستىردى: كەلەسى قادامدا جالپىعا ءتيىمدى، تەپە-تەڭ، قالا مەن اۋىل ءبىر تۇلعالانعان، ومىرشەڭ كۇشكە تولى وسى زامانعى الەۋمەتتىك مادەنيەتكە قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن ۇزدىكسىز اقاۋسىزداندىرىپ، ۇدايىلانعان مادەنيەت ارقىلى حالىققا تيىمدىلىك جەتكىزۋ، ماركالانعان بۇقارالىق قيمىل، ەلىتۋ ۇلگىسىندە ات سالىسۋ جانە سەزىنۋ ارقىلى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ مادەنيەت قۇرىلىسىنا ات سالىسۋ بەلسەندىلىگىن، ىرىقتىلىعىن، جاسامپازدىعىن تولىق جۇمىلدىرىپ، جوعارى ساپالى الەۋمەتتىك مادەنيەتكە قىزمەت وتەۋ ارقىلى شينجياڭدى مادەنيەتپەن نارلەندىرۋدىڭ تەرەڭدەۋىن، ناقتىلانۋىن جەبەيمىز. (جياچۇنشيا)
